“Gjyqi Special -1945 “, si e zhdukën komunistët ajkën e kombit !

Nga Nebil Çika

 

Fejzi Alizoti
Çelo Hoxha

Bisedë ne Stududion e emisionit “Rrno per me tregue, ne Shijak TV me Fejzi Alizotin, ish-i burgosur politik, përfaqësuesi i një prej familjeve më të përndjekura politike gjatë kohës së komunizmit, dhe Çelo Hoxhën, publicist, studiues, autor i një sërë botimesh, ndër të cilat edhe një të te Gjyqit Special, që ka hapur një seri debatesh në shtypin e përditshëm.
NEBIL ÇIKA: Në këtë gjyq janë ekzekutuar emra shumë të njohur në historinë e vendit tonë. Kemi të bëj në një gjyq që ua kalon edhe gjyqeve më të rënda të faktuara të Luftës së Dytë Botërore të bërë nga nazistët. Zoti Fejzi, mund të na bëni një koment të përgjithshëm?
FEJZI ALIZOTI: Ai trup gjykues që dënoi ata njerëz, është një ngjarje tepër mizore. Nuk ka fjalë për të treguar se sa. Edhe nga vetë ligjet e komunizmit ata persona ishin të pafajshëm. Këto krime janë bërë me dëshirën e komunistëve dhe nuk kanë zbatuar as një ligj. Ashtu siç e thatë dhe ju, është një gjyq i paprecedent.
NEBIL ÇIKA: Zoti Hoxha, një mendim tuajin të përgjithshëm për këtë ngjarje?
ÇELO HOXHA: Gjyqi Special ishte shumë propagandistik dhe jehona e tij do të vazhdonte për vite me radhë. Kjo do të ngelet si vijë ndarëse mbi pushtetin e ri, që gjoja do të përfaqësonte pushtetin e drejtësisë, dhe atyre që përfaqësonin kundërshtarët e regjimit. Kundërshtarët e tyre do të evidentoheshin automatikisht si kriminelë dhe për këtë ata sajuan një paçavure juridike, siç ishte Gjyqi Special. Ky gjyq u kthye në masakër, duke vrarë 17 veta dhe duke burgosur me gati 1500 vjet burg të gjithë të akuzuarit e tjerë. Përveç kësaj me dënimet që iu dhanë personave të akuzuar u krye një krim tjetër lufte. Të akuzuarve nuk iu vërtetuan asnjë herë paditë e ngritura mbi ta. Precedenti i një gjyqi të tillë në fakt ekziston. Ajo ekziston në Rusinë sovjetike në kohën e Leninit. Lenini i nxori kundërshtarët politikë në gjyqe publike dhe i ekzekutoi ata në masë. Të njëjtën gjë bënë edhe komunistët shqiptarë. Komunistët shqiptarë nuk kanë marrë si shembull gjyqet fashiste, as gjyqet e nazizmit apo të Nurembergut, shembulli është marrë nga Lenini. Në Shqipëri gjyq special u zhvillua vetëm një, ndërsa në Bullgari u zhvilluan disa gjyqe speciale në disa qytete. Ekzistonte përvoja, por nga vendet e ish-bllokut komunist.
NEBIL ÇIKA: Zoti Hoxha, të qëndrojmë pak këtu. Janë dy akuza ose dy precedentë penalë që u janë drejtuar të akuzuarve në gjyqin special. Më konkretisht “armiq të popullit” dhe “krime lufte”. Sa qëndron kjo akuzë “armik i popullit”, qoftë si term juridik, qoftë si term historik?
ÇELO HOXHA: Ta sqarojmë nga ana procedurale se çfarë ka ndodhur. Nga Shqipëria nazistët janë larguar ose më 28 nëntor ose më 29 nëntor. Kështu anashkalojmë këtë debat. E rëndësishme është që më 30 nëntor në Shqipëri nuk ka pasur më gjermanë. Në këtë periudhë ishin arrestuar një pjesë e mirë e të akuzuarve. Më 23 dhjetor 1944 miratohet ligji për krijimin e gjyqit special. Kur miratohet ligji për krijimin e gjyqit special më 23 dhjetor 1944, ata ishin të arrestuar. Ligji i gjyqit special ka vetëm një nen të rëndësishëm. Ai thotë se “gjyqi special krijohet për dënimin e kriminelëve të luftës”. Nga kjo del se akuza “armik i popullit” apo të një lloji krimi tjetër nuk mund të përfshihen në gjyqin special. Në të përfshiheshin vetëm kriminelët e luftës. Gjyqi Special merr kompetenca të caktojë një çështje që nuk i takojnë atij me ligj. Përveç krijimit të gjyqit pas arrestimit të personave aty nuk ekzistonte ligji për krimet e luftës. Ligji për kriminelët e luftës është bërë më vonë. Ai është bërë më 23 janar 1945, në këtë ditë ai ka dalë në Fletoren zyrtare dhe ka hyrë në fuqi. Nga kjo datë rezulton se ata persona kanë qenë në hetuesi që prej një muaji. Gëto ndoqën metodikën e krerëve të KKB-së, që thoshin “më gjeni të pandehurin, se e gjej unë se çkrime ka bërë”. E njëjta gjë u bë dhe këtu. Ata u arrestuan, më pas u krijua gjyqi, më pas doli ligji që të akuzoheshin. Në fakt, komunistët nuk përputhën asnjë të dhënë me ligjin që ata përpiluan për krimet e lutës. Ligji e kishte të përcaktuar. Ishte neni 14 për gjykatat ushtarake, që thotë se krimineli i luftës që ka marrë pjesë në organizata terroriste, ka bërë terror, ka ndihmuar në zhvendosjen e popullsive etj.
NEBIL ÇIKA: Zoti Alizoti, këta persona përgjithësisht janë figura të njohura. Po e filloj me gjyshin tuaj, Alzoti i parë. Ka qenë një figurë e shquar patriotike, të cilën e ka filluar që në gjimnaz, kur ishte në Selanik. Inspirues i çetave të Çerçiz Topullit, anëtar i kabinetit të parë të qeverisë dhe këshilltar shumë i ngushtë me Ismail Qemalin. Sekretar i përgjithshëm i Ministrisë së Financave, disa herë ministër i Financave, ambasador në disa vende të Europës, anëtar i Kongresit të Lushnjës. Këta individë kanë qenë persona me një kontribut të shquar në shoqërinë tonë. Ju çfarë kujtoni?
FEJZI ALIZOTI: Nga këto që thatë ju lind një pyetje: këta patriot që dënohen, pushkatohen, varen, vriten nga patriotë apo nga pseoudopatriotë? Kjo tregon se personat që kanë kryer këtë krim nuk kanë dashur që Shqipëria të zhvillohet. Nuk kanë dashur që të bëhej Shqipëria.
NEBIL ÇIKA: Folët më përpara për një raport me diktatorin…
FEJZI ALIZOTI: Bariu dhe Enveri kanë qenë të afërt. Ishin kunetër. Duke qenë se të dy ishin gjirokastritë, e donin njëri-tjetrin. Një rast ka qenë kur Bari Omari festonte 50-vjetorin. Aty ishte prezent dhe diktatori. Në një çast vjen edhe Qazim Mulleti, prefekti i Tiranës asokohe. “Zoti Bari, kanë dalë disa persona që vrasin njerëzit mbrapa shpine. Ai kunati yt është i pari që i bën këto gjëra. Thuaji që të ndalë, se do ta ekzekutoj”, i tha Bari Omarit për kunatin e tij Enver Hoxhën. Më mbrapa shkon gjyshi im, Fejzi Alizoti, dhe i thotë Qzim Mulletit: “Po ti, mer burrë, shkon nëpër festa dhe u prish festën të tjerëve?”. “Fejzi bej, unë do iki, po [Enveri] ty ka me të vra të parin”, i tha Qazim Mulleti, gjyshit tim. Në fakt, ashtu ndodhi.
NEBIL ÇIKA: Zoti Hoxha, në të njëjtin kontekst. Shumica e njerëzve të vrarë janë patriotë të shquar. Ju, me sa kam parë në shtyp, keni një rubrikë “Dosier”, që merret me themeluesit e pavarësie. Është një cikël shumë interesant. Si ju duket kjo përzgjedhje që iu bë elitave nga komunizmi?
ÇELO HOXHA: Komunizmi, në thelb i përkufizuar në mënyrë sintetike, është organizimi i përkryer i injorancës. Ata që formuan Partinë Komuniste në shumicën e tyre ishin njerëz të pashkolluar. Që të dukeshin ata duhej të hiqnin njerëzit e arsimuar. Të gjithë ata persona që u vranë dhe u burgosën ishin njerëz të shquar. Ka qenë djali i Aqif pashë Biçakçiut, Bariu, Fejzi Alizoti. Aqif pasha ka dhënë një kontribut të madh në pavarësinë e shtetit tonë. Ata njerëz me kapitalet e tyre investonin për Shqipërinë. Veprimtaria e komunistëve ishte frymë e jugosllavëve. Nuk është puna se ata kishin një qëllim më të mirë se kundërshtarët e tyre, por e kishin më të keq. Çështja e pushtimit duhet parë. A ishim ne në gjendje të përballonim luftën me Italinë?
NEBIL ÇIKA: Në dëshminë e të pandehurve del se ata i kanë ndihmuar komunistët.
ÇELO HOXHA: Akuza më e rëndë që u bëhet të akuzuarve është bashkëpunimi me pushtuesit. Një rast është që ata kanë liruar nga burgu Liri Gegën, eksponente e lartë komuniste gjatë pushtimit. Një rast tjetër është Tefik Mbroja, që ka qenë ministër i fashizmit, ka pritur në shtëpi Enver Hoxhën. Nga këndvështrimi im, është një veprim i dënueshëm. Me vrasjen e Bahri Omarit ai vendosi standardin. Ky ishte kufiri. Të gjithë ata që i dolën kundër u vranë nga diktatura.
NEBIL ÇIKA: Zoti Alizoti, interesante dhe tragjike historia e familjes suaj. Tre breza përndjekje: gjyshi i pushkatuar, babai i varur në litar, ju i internuar. . .
FEJZI ALIZOTI: Kur u pushkatua gjyshi. unë isha i vogël. Më varjen e babait filloi kalvari. Babai kishte mbaruar shkollën në Oksford dhe ishte inxhinier i naftës. Ai erdhi në Shqipëri si i burgosur i italianëve. Kur u bë revolta e punëtorëve të naftës në Kuçovë, atë e varën gjoja si organizator. Këtë vendim e mori gjyqi e deputetëve. Atë e varën në qendër të qytetit dhe e lanë tri ditë në qendër të qytetit dhe më pas e morën dhe e hodhën. Më vonë filloi kalvari i vuajtjes. Unë sapo kisha lindur, motrat e mia ishin 3 dhe 4 vjeçe. Për të nxjerrë atë vendimin qesharak të tyre u ngarkua si prokuror i çështjes Josif Pashko, i cili krenohej e thoshte se kishte vetëm dy klasë shkollë të mesme. Vendimi thotë se im atë ishte rekrutuar nga një person i quajtur Smith më 1920. Në atë vit babi im ishte 8 vjeç. Tani lind pyetja: shërbimet sekrete amerikane i marrin njerëzit që 8 vjeç për ti rektutuar? Jam dënuar edhe unë nga një jurist. Keq, por të paktën u dënova nga një jurist. Im atë u dënua pa asnjë lloj gjyqi. Pasi na u var babai, nëna ngeli vetëm me 3 kalamaj. Mua më çuan në internim në Tepelenë me gjyshen, ndërsa nënën dhe vëllain e saj i çuan në Nish-Tulla, kamp pune i rrethuar me tela. Kjo sepse ato ishin fuqi punëtore. Gjyshja ime ishte e vjetër dhe unë isha fëmijë, prandaj na lanë në internim. Kur u rrita, më çuan në burg. Kur u prish Tepelena, filluan të na çonin sa në një vend në një vend tjetër për internim. Unë jam arrestuar më 1980. Jam akuzuar për propagandë antikomuniste. Hetuesi më thoshte se Fejzi Alizoi, i biri i Riza Alizotit të dytë të varur në Kuçovë dhe nipi i Fejzi Alizotit të parë të vrarë nga komunistët, është në rrugën e atyre. Për këtë më morën dhe më futën në burg pa asnjë lloj arsye. Hetuesi më thoshte që “ti ke folur kundër komunizmit”, kur unë në fakt nuk kisha folur. Unë nuk flisja, se kisha frikë.
NEBIL ÇIKA: Zoti Hoxha, ka disa dokumente që tregojnë bashkëpunimin e Bedri Spahiut me milicinë fashiste. Ne morëm një dokument të shërbimit sekret britanik në ato vite. Çështja ishte se këta individë u dënuan për bashkëpunëtor të fashizmit. Nga dosja që kam parë për Gjyqin Special, e vetmja provë që ka një person që ka bashkëpunuar me fashizmin është Bedri Spahiu.
ÇELO HOXHA: Bashkëpunimi me fashizmin gjatë luftës është një çështje shumë e koklavitur. Komunistët kishin shumë frikë ta diskutonin këtë çështje. Ata thoshin se Lufta Nacional Çlirimtare ishte kundër pushtuesve dhe kundër bashkëpunëtorëve dhe këtu duan ta mbyllim kapitullin. Edhe historianët periudhën e Luftës nuk kanë qejf ta prekin, pasi prekja e saj do ta nxirrte flluskë të gjithë mitin e komunizmit për luftën. Bashkëpunëtor ata quanin personat që ose kishin qenë ministra, ose drejtorë të lartë. Njerëz që kishin mbajtur një post zyrtar
NEBIL ÇIKA: Kam një dëshmi të Terenc Toçit, se edhe ai që ka qenë i akuzuar, dhe ai akuzon dy drejtues të postës. Njëri nuk akuzohet, ndërsa tjetrin po e dënonin.
ÇELO HOXHA: Ndodh disa herë me dëshmitarët kjo. Akuzojnë njërin se ka shkruar në një revistë pro fashizmit, në një revistë kur akuzuesi e ka bërë vetë këtë. Bashkëpunëtori më i madh i fashizmit ka qenë Omer Nishani. Omer Nishani ka qenë njeriu që firmoste ligjet. Omer Nishani që nga vitit 1939 deri më 1943 ka qenë anëtar i Asamblesë Kushtetuese, që çoi kurorën te perandori në Romë, dhe për këtë ekzistojnë dokumente. Ka qenë dhe Manol Konomi, që ka qenë ministër i Drejtësisë. Ekziston në dokumentet sekrete britanike një përshkrim i biografisë së tij. Ka qenë edhe gjyqtar i fashizmit. Nexhmije Hoxha ka qenë mësuese deri më 1943, që e pushuan nga puna ata të Regjencës. Është i trazuar bashkëpunimi. Bashkëpunimi nuk ka qenë krim lufte [në kohën që ka ndodhur].
NEBIL ÇIKA: Dokumenti thotë se prokuroi ka qenë bashkëpunëtor i milicisë fashiste. Sa e komprometon kjo gjë këtë gjyq?
ÇELO HOXHA: Bedri Spahiu është, si të thuash, një komedi. Shkoi në burg me viktimat që ai kishte dënuar. Jetonte një jetë pa vijueshmëri, një jetë pa moral. Ai ka vepruar sipas rrethanave, duke u bazuar në interesat e tij e jo në parime.
NEBIL ÇIKA : Fejzi , me thatë në filim te emisionit se keni qenë në një qeli me Fatos Lubonjën ne burg: Cili ishte ndryshimi midis jush një te burgosuri antilomunist disa breza dhe nje komunisti si Spahiu apo një dajli blloku apo komunisti si Lubonja.
FEJZI ALIZOTI : Për Bedri Spahiun nuk mund të flas pasi nuk e kam njohur nga afër por për Fatosin mund te them se ishte djalë i mire ndryshimi midis nesh ishte politik. Te dy shanim Enver Hoxhën, un e shaja se ishte komunist m Fatosi e shante se nuk ishte komunist .
NEBIL ÇIKA: Zoti Alizoti edhe një koment tuaj, ju lutem. Një fashist po dënon disa persona për bashkëpunim me fashizmin. Si ju duket kjo gjë?
FEJZI ALIZOTI: Sipas meje, të gjithë ata që u pushkatuan ishin të aftë punën e tyre. Duke qenë të tillë, komunistët i morën, i pushkatuan dhe i grabitën. Është kompleksi i inferioritetit. Është vetë euforia e injorantit. Nuk është ndonjë aftësi e një njeriu që ti bëjë keq tjetrit.
NEBIL ÇIKA: Dua të kaloj në një pikë tjetër, që ka të bëjë me dëshmitarët e gjyqit special. Zoti Hoxha, dua ta filloj me ju, meqë i jeni futur dhe njëfarë polemike në lidhje me këtë çështje.
ÇELO HOXHA: Është një ngjarje qesharake. Është një katrahurë, [aty] nuk ka as një lloj përgjegjësie morale. Këto i kam botuar. Sigurisht që kanë pasur dhe reagimet e tyre. Dëshmitarët në atë kohë janë marrë formalisht për të thënë se në këtë gjyq na paska dhe dëshmitarë. Por e vërteta ishte se ata nuk ishin dëshmitarë. Ata thjesht i kanë shërbyer gjykatës. E njëjta akuzë që iu bë Terenc Toçit mund t’i bëhej dhe Anastas Plasarit. Terenc Toçi botoi librin mbi fashizmin, ndërsa Anastas Plasari ka bërë artikuj për fashizmin. Del një fakt që është në kundërshtim me imazhin për shkak edhe të librit të Blendi Fevziut, që është botuar tani së fundi, ku thuhet se krimineli është Enver Hoxha dhe komunisti idealist është Anastas Plasari. Ky është një dokument që vë në dyshim atë që është thënë më përpara. Ky ka një jetë pothuajse të njëjtë me atë të Bedri Spahiut. Në janar të 1939 ai ka një artikull ku thotë “mbreti ynë i madhërishëm Zog” etj. , pas dy muajsh kur pushtimi nga Italia ishte bërë fakt. del e thotë: “Duçja, i madhi i fashizmit, shpëtoi Shqipërinë” etj. Pas hyrjes së komunistëve del një letër ku ai thotë: “Drita na vjen nga Bashkimi Sovjetik”. Ky ka qenë kryeredaktor në revistën “Ekonomia kombëtare”. Aty ka marrë citime të Terenc Toçit. Por njërin e bëjnë bashkëpunëtor të fashizmit, ndërsa tjetri nuk është. Aty dalin emra që janë kompromentuar më vonë. Aty dalim emra si Kisto Frashëri, Arben Puto, Plasari, të cilët bëjnë sot historinë e Shqipërisë. Më bën përshtypje që në dosje gjendet vetëm letra e Plasarit. Në fakt, si dokument, si provë ajo nuk ekziston [në dosjen e gjyqit].
NEBIL ÇIKA: Ju përpara disa ditësh botuat edhe një reagim të Kristo Frashërit, të një nga historianëve të njohur të postkomunizmit. Botuat një reagim, që ai nuk provonte se ai kishte dëshmuar në gjyqin special. Sa ju duket komprometuese kjo gjë? Se këta njerëz vazhdojnë të jenë aktiv në bërjen dhe shkrimin e historisë së Shqipërisë?
ÇELO HOXHA: Fakti që ata kanë atë lloj ndikimi, atë lloj fuqie në shkrimin e historisë së vendit, është problem i shoqërisë, nuk është problem i atyre. Dosja e gjyqit special nuk është një dosje e mirëmbajtur. Siç e thamë, ata ishin njerëz analfabetë, pa përvojë administrative, pa as një gjë. Ata vranë njerëz me një rresht e gjysmë të shkruar po nga njerëz analfabetë. Dosja nuk është e mbajtur mirë dhe jo të gjitha dokumentet janë ruajtur. Për shembull, atë dosje që kam unë, që më është thënë se kjo është dosja e Gjyqit Special, mbase nuk është fare ajo. Letra e Anastas Plasarit nuk është, dëshmia e Kristo Frashërit nuk është. Por ekzistojnë dokument që thonë se Kristo Frashëri është dëshmitar i thirrur nga pala mbrojtëse. Zoti Frashëri reagoi ndaj kësaj duke thënë se ai nuk kishte dëshmuar. Në fakt, nuk e akuzoi njeri që ka dëshmuar, por që ka qenë dëshmitar i thirrur në gjykatë. Ekziston tani një deklaratë e Arben Putos për personat që janë në Gjyqin Special. Emri i tij nuk ekziston, ashtu siç ekziston emri i Kristos. Problemi është se ky që nuk e ka emrin këtu, a e ka në deklaratë? Deklarata është diçka që mund ta tërheqësh më vonë dhe kanë kaluar 70 vjet që nga Gjyqi Special. Unë nuk mund ta them me siguri se ai ka dëshmuar, por ka edhe një deklaratë tjetër, që është dëshmi kujtimesh. Këtë e ka deklaruar Mërgim Korça, që thotë se e ka dëgjuar Kristo Frashërin që ka folur në gjyqin e Lef Nosit. Ky gjyq ka ndodhur një vit më vonë nga Gjyqi Special. Ka një fakt tjetër që e komprometon çështjen: është deklarata e pavarësisë, të cilën e kam botuar. Ajo ka dalë më 1952 për 40-vjetorin e pavarësisë. Në deklaratë janë 2 foto, një e Mid’hat Frashërit dhe një e Lef Nosit. Këta dy personaliteti ishin të dënuar nga diktatura. Lef Nosin e pushkatuan, ndërsa Mid’hat Frashëri ishte i pari në listën e kriminelëve të luftës, por fatmirësisht nuk e kapën dot. Më 2005-n zoti [Kristo] Frashëri e dorëzoi deklaratën e pavarësisë, sikur nuk kishte ndodhur asnjë gjë.
NEBIL ÇIKA: Doja të dija nëse bëhet fjalë për falsifikimin e deklaratës së pavarësisë, që u botua në 1957?
ÇELO HOXHA: Ai është një botim i deformuar. Nuk mund të quhet i falsifikuar. Deklarata është e botuar e deformuar. Ai i ka fshirë emrat që andej për shërbime të politikës. Nuk e mohonin dot pavarësinë, se Shqipëria ishte e krijuar, ndaj fshinë këta emra. Lidhja është se një njeri që mashtron një herë, pse të mos mashtrojë dy herë apo më shumë? Kjo ka të bëjë me çështjen e besueshmërisë. Nëse ai ka qenë dëshmitar në Gjyqin Special, çfarë ka thënë atje? Problemi është se ai ka shkruar historinë në favor të atij sistemi. Kjo deformon psikikën e kësaj shoqërie. Njerëzit sot kanë të ngulitur atë lloj narrative të historisë së Shqipërisë, që është e gabuar. Ky është problemi.
NEBIL ÇIKA: Zoti Alizoti, po flasim për dëshmitarë, për njerëz që kanë ndikuar me dëshmi në mënyrë direkte apo indirekte. Kryesisht me dëshmi direkte, siç ishin prokurorët dhe avokatët. Këta persona kanë ndikuar në vuajtjet e atyre personave dhe vetë juve. A keni pasur ndonjë përballje me ta, pasi një pjesë e mirë e tyre kanë qenë dhe në burg? Mund ti keni rastisur edhe aty. E kam fjalën edhe pas zhvillimeve demokratike?
FEJZI ALIZOTI: Arben Puto e të tjerët kanë qenë elita. Unë kam qenë në burgje dhe internime. Një herë kam parë njërin prej tyre në Sarandë. E kam parë me shumë mllef. Nuk dua t’i kujtoj ato çaste.
NEBIL ÇIKA: Zoti Hoxha, do të kalojmë në një aspekt tjetër. Jemi në 100-vjetorin e pavarësisë. Kryeministri e ka shpallur këtë vit si vitin që do të rishkruhet historia. Në dokumentet që keni paraqitur ju rezulton se këta historianë që do të shkruajnë historinë e Shqipërisë kanë qenë po ata që e kanë deformuar atë. Këtu lind dhe një lloj konflikti interesi. Sa e prish këtë përpjekje të rishkrimit të historisë shqiptare kjo gjë?
ÇELO HOXHA: Jemi në një vazhdimësi. Në këtë periudhë shkrimi i historisë është në fazën e debatit. Dhe kjo fazë ndihmon në rishkrimin e saj. Konfliktin e interesit ata e kanë, sepse kanë qenë dëshmitarë vetë në ngjarje. Historia e Shqipërisë nuk mund të rishkruhet në qoftë se nuk rishikohet e gjithë historia e Luftës II Botërore, që nga 7 prilli i 1939 deri në nëntor të 1945, sepse gjërat nuk janë bardhë e zi. Nuk është se ishin dy palë, njëra antifashiste dhe një pjesë bashkëpunëtor. Nuk ka dokumente se cili ka qenë në frontin antifashist. Kemi rezolutën e Partisë Komuniste, ku thuhet se “duhet të kemi frikë nga fryma nacionaliste”. Unë nuk kam nxjerr shumë dokumente të reja, [por] kam bërë një interpretim të atyre [që janë botuar dhe më parë]. Kjo ka shkaktuar polemika. Duhet bërë interpretimi brenda ligjit dhe t’u japësh pak kontekst personave, jo vetëm atyre që ishin në bankën e të akuzuarve, por t’u japësh kontekst të gjithëve. Nga e gjitha kjo duhet të arrish në një konkluzion. Thelbi është te lufta civile. Në Shqipëri ka pasur luftë për pushtet. Unë jam nga ata që them se ushtria nacionalçlirimtare ka qenë vetëm për marrjen e pushtetit. Italia kapitulloi më 8 shtator 1943. Në këtë kohë ata prishën marrëveshjen e konferencës së Mukjes dhe u shpallin luftë nacionalistëve.
NEBIL ÇIKA: Në përgjigjen që zoti Plasari i kishte dhënë në letër [artikull] shkruhet në titull “komunizmi me krime, fashizmi me letra dashurie”. Nuk më duket e padrejtë kjo që të merren vetëm me bashkëpunëtorët dhe të mos thuhet asgjë për krimet e komunistëve.
ÇELO HOXHA: Vendosja e krimeve të komunizmit në thonjëza nuk është e drejtë, sepse krimet e komunizmit janë me fakte. Edhe sikur ta lëmë gjyqin special, më 1951 janë vrarë 21 veta pa gjyq fare. Është krim i pastër kundër njerëzimit. Kjo mjafton për të thënë se ai ishte regjim kriminal. Problemi i Plasarit është se e ka çështje personale. Ai mbronte babain e tij. Unë shikoj anën parimore të saj.

*Marre nga libri Zërat e Mbijetesës .Nebil Çika i Riu / Botuar në Tiranë 2013